برداشت مکانیزه پنبه
برداشت پنبه به دلیل ساختار گیاه و نیاز به جداسازی الیاف از غوزه (Boll)، یکی از تخصصیترین فرآیندهای مکانیزه است. پنبه بر خلاف سایر محصولات، در چندین مرحله میرسد و الیاف آن به شدت در برابر آلودگی و آسیب فیزیکی حساس هستند. در سال ۲۰۲۶، ماشینهای برداشت پنبه از غولهای مکانیکی به سیستمهای هوشمندی تبدیل شدهاند که قادرند الیاف را با کمترین میزان ناخالصی (Trash) جمعآوری کنند.
۱. انواع ماشینآلات برداشت پنبه
ماشینهای برداشت پنبه به دو دسته اصلی تقسیم میشوند که عملکرد آنها کاملاً با یکدیگر متفاوت است:
الف) پنبهچینها (Cotton Pickers)
این ماشینها برای برداشت پنبه از غوزههای باز شده طراحی شدهاند و به ساقه گیاه آسیب نمیزنند.
-
مکانیسم دوک (Spindle): این دستگاه دارای دوکهای دوار و باریکی است که خارهای ریزی دارند. وقتی دوک در میان بوته میچرخد، الیاف پنبه را به دور خود میپیچد و از غوزه بیرون میکشد، در حالی که پوستههای خشک غوزه روی بوته باقی میمانند.
-
مرطوبکننده و پاککننده: دوکها توسط سیستمهای مرطوبکننده تمیز میشوند تا چسبندگی شیره گیاه مانع کار نشود و سپس توسط صفحات لاستیکی (Doffers)، پنبه از روی دوک جدا شده و به مخزن منتقل میشود.
-
کاربرد: مناسب برای ارقام پنبه با رشد نامحدود و مزارعی که کیفیت الیاف در اولویت است.
ب) پنبهکنها یا استریپرها (Cotton Strippers)
این ماشینها عملکردی خشنتر دارند و کل غوزه (شامل الیاف و پوسته) را از بوته جدا میکنند.
-
مکانیسم برس و شانه: با حرکت ماشین، برسهای دوار یا شانههای فلزی، تمام غوزهها را از ساقه جدا کرده و به داخل دستگاه میکشند.
-
جداسازی اولیه: استریپرهای مدرن دارای بخش “Field Cleaner” هستند که شاخوبرگ و پوستههای اضافی را قبل از ورود به مخزن تا حدودی جدا میکند.
-
کاربرد: مناسب برای مناطق با فصل رشد کوتاه و ارقام پنبهای که بهصورت یکنواخت میرسند (ارقام قد کوتاه).
۲. سیستمهای نوین بستهبندی (On-board Baling)
یکی از بزرگترین تحولات در کمباینهای پنبه، حذف نیاز به دستگاههای بستهبندی مجزا در کنار مزرعه است:
-
کمباینهای ماژولساز (Round Baler Harvesters): این ماشینها پنبه را در حین حرکت جمعآوری، فشرده و بهصورت بستههای استوانهای (Module) بستهبندی میکنند.
-
پوشش محافظ: بستهها با لایههای پلاستیکی مخصوص پوشانده میشوند که از نفوذ رطوبت و گرد و غبار جلوگیری کرده و حملونقل آنها را به کارخانه پنبهپاککنی (Gin) بسیار آسان میکند.
۳. مراحل آمادهسازی مزرعه برای برداشت
برداشت مکانیزه پنبه بدون آمادهسازی شیمیایی یا فیزیکی گیاه امکانپذیر نیست:
-
برگریزی (Defoliation): استفاده از محلولهای شیمیایی برای ریختن برگهای سبز. وجود برگ سبز باعث لکهدار شدن الیاف و کاهش درجه کیفی پنبه میشود.
-
غوزهگشا (Boll Opening): تسریع در باز شدن غوزههای نارس برای رسیدن به یکنواختی در برداشت.
-
توقف رشد: خشک کردن ساقه گیاه تا در هنگام برخورد با دوکها یا برسهای دستگاه، شیره گیاهی آزاد نشود.
۴. مقایسه تخصصی: پنبهچین در مقابل استریپر
| ویژگی | پنبهچین (Picker) | پنبهکن (Stripper) |
| دقت برداشت | بسیار بالا (فقط الیاف) | پایین (الیاف + پوسته غوزه) |
| هزینه دستگاه | بسیار گرانقیمت | ارزانتر |
| میزان ناخالصی | بسیار کم | زیاد (نیاز به تصفیه بیشتر در کارخانه) |
| تعداد دفعات گذر | امکان برداشت در چند مرحله (چین) | فقط یک بار برداشت نهایی |
۵. تکنولوژیهای سال ۲۰۲۶ در برداشت پنبه
-
حسگرهای رطوبتسنج لحظهای: اندازهگیری رطوبت الیاف در حین برداشت؛ اگر رطوبت بیش از حد مجاز باشد (برای جلوگیری از کپک زدن در بسته)، به راننده هشدار داده میشود.
-
سیستمهای جلوگیری از آتشسوزی: به دلیل اشتعالزایی بالای پنبه، سنسورهای حرارتی در مسیر انتقال الیاف نصب شدهاند تا کوچکترین جرقه ناشی از برخورد سنگ با فلز را شناسایی کنند.
-
هدِرهای خودتنظیم: تنظیم فاصله دوکها با بوته بر اساس تراکم پوشش گیاهی با استفاده از سنسورهای نوری.
بدون دیدگاه