تجهیزات روکش‌زنی قرص (Tablet Coating)

روکش‌زنی (Coating) یکی از مراحل حساس و نهایی در تولید قرص است که به دلایل مختلفی از جمله پوشاندن طعم بد دارو، محافظت از ماده مؤثره در برابر نور و رطوبت، تسهیل بلع، و یا کنترل زمان آزادسازی دارو در بدن (مانند قرص‌های خط‌دار یا روده-بازشو) انجام می‌شود. در سال ۲۰۲۶، گرایش اصلی به سمت روکش‌زنی پیوسته و استفاده از سیستم‌های مانیتورینگ آنلاین برای کاهش زمان فرآیند است.

۱. انواع دستگاه‌های روکش‌زن (Coating Pans)

الف) دیگ روکش‌زن سنتی (Standard Coating Pan)

این دستگاه شامل یک دیگ مدور است که با زاویه خاصی می‌چرخد. هوای گرم از بالا دمیده شده و محلول روکش پاشیده می‌شود.

• عیب: بازدهی پایین در خشک کردن و یکنواختی کمتر روکش.

• کاربرد: بیشتر در صنایع آبنبات‌سازی و قرص‌های غیرحساس.

ب) دستگاه روکش‌زن سوراخ‌دار (Perforated Pan)

رایج‌ترین دستگاه در صنعت داروسازی مدرن است (مانند برندهای Accela-Cota یا Hi-Coater).

• عملکرد: دیگ دارای سوراخ‌های ریزی است. هوای گرم از میان توده قرص‌ها عبور کرده و از طریق این سوراخ‌ها خارج می‌شود. این کار باعث خشک شدن بسیار سریع و یکنواخت می‌شود.

ج) روکش‌زن بستر سیال (Fluid Bed Coater)

در این دستگاه، قرص‌ها توسط جریان شدید هوای گرم در فضا معلق می‌شوند (حالت سیال).

• عملکرد: محلول روکش از بالا (Top Spray) یا پایین (Bottom Spray/Wurster) روی قرص‌های معلق پاشیده می‌شود.

• کاربرد: بسیار عالی برای روکش‌زنی گرانول‌ها، پلت‌ها و قرص‌های بسیار کوچک.

۲. اجزای کلیدی سیستم روکش‌زنی

1. سیستم پاشش (Spraying System): شامل نازل‌های “پنوماتیک” است که محلول روکش را به ذرات بسیار ریز (Atomized) تبدیل می‌کنند تا روی سطح قرص ننشینند بلکه پخش شوند.

2. بافل‌ها (Baffles): پره‌های داخلی دیگ که باعث زیر و رو شدن منظم قرص‌ها می‌شوند تا همه آن‌ها به یک اندازه در معرض محلول قرار بگیرند.

3. هواساز (AHU): واحدی که هوای ورودی را فیلتر، گرم و رطوبت‌زدایی می‌کند.

4. پمپ پریستالتیک (Peristaltic Pump): انتقال دقیق محلول روکش به نازل‌ها بدون تماس فیزیکی با قطعات پمپ (جهت حفظ استریل بودن).

۳. انواع روش‌های روکش‌زنی

• روکش شکری (Sugar Coating): روشی قدیمی که شامل چندین مرحله (عایق‌سازی، روکش‌دهی ضخیم، رنگ‌دهی و پولیش) است. باعث افزایش قابل توجه وزن و حجم قرص می‌شود.

• روکش فیلمی (Film Coating): پاشیدن یک لایه نازک پلیمری روی قرص. وزن قرص فقط ۲ تا ۳ درصد تغییر می‌کند و آرم یا خط روی قرص همچنان باقی می‌ماند.

• روکش روده‌ای (Enteric Coating): نوعی روکش فیلمی که در محیط اسیدی معده حل نمی‌شود و اجازه می‌دهد قرص در محیط قلیایی روده باز شود.

۴. پارامترهای حیاتی در فرآیند (نیاز به کنترل دقیق)

برای رسیدن به یک کیفیت بی‌نقص در سال ۲۰۲۶، پارامترهای زیر توسط هوش مصنوعی دستگاه مانیتور می‌شوند:

• دمای بستر قرص: اگر خیلی بالا باشد، محلول قبل از نشستن روی قرص خشک می‌شود (اسپری درایینگ)؛ اگر خیلی پایین باشد، قرص‌ها به هم می‌چسبند (Twin formation).

• سرعت چرخش دیگ: تعیین‌کننده نرخ جابجایی قرص‌ها.

• فشار اتمیزه‌سازی: تعیین‌کننده اندازه قطرات محلول.

۵. نوآوری‌های سال ۲۰۲۶

• روکش‌زنی بدون حلال (Solvent-free Coating): استفاده از تکنولوژی پودر الکترواستاتیک یا ذوب داغ (Hot-melt) برای حذف حلال‌های آلی و حفظ محیط زیست.

• مانیتورینگ مادون قرمز (NIR): سنسورهایی که ضخامت روکش را در حین چرخیدن دیگ اندازه‌گیری می‌کنند و به محض رسیدن به ضخامت استاندارد، دستگاه را متوقف می‌کنند.

• روکش‌زنی مداوم (Continuous Coating): به جای انجام فرآیند در دسته‌های جداگانه (Batch)، قرص‌ها از یک طرف وارد تونل روکش‌زنی شده و از طرف دیگر آماده خارج می‌شوند که برای تیراژهای میلیونی کاربرد دارد.

۶. مشکلات رایج و عیب‌یابی

مشکل	علت	راهکار
پوسته‌پوسته شدن (Peeling)	چسبندگی ضعیف پلیمر به سطح قرص	اصلاح فرمولاسیون یا افزایش زبری سطح
سایش لبه‌ها (Erosion)	سرعت بالای چرخش یا سختی کم قرص	کاهش سرعت دیگ یا بهبود فرمول قرص
تغییر رنگ (Mottling)	توزیع نامناسب محلول یا سرعت پایین پاشش	تنظیم مجدد فاصله نازل‌ها و فشار هوا

 

خشک‌کن‌های صنعتی برای مواد غذایی

انواع پمپ‌ها و کاربردهای آن‌ها در صنایع مختلف

گیربکس‌های صنعتی: معرفی، انواع و کاربرد

تاثیر کیفیت ماشین آلات کشاورزی در برداشت محصولات

معرفی انواع قطعات یدکی مصرفی در ماشین‌آلات صنعتی