تجهیزات پس از برداشت محصولات کشاورزی (بوجاری و سورتینگ)

عملیات پس از برداشت (Post-Harvest) نقشی حیاتی در کاهش ضایعات، افزایش زمان انبارداری و ارتقای ارزش افزوده محصولات دارد. در سال ۲۰۲۶، این تجهیزات از ماشین‌آلات ساده مکانیکی به خطوط هوشمند پردازش تبدیل شده‌اند که قادرند محصولات را بر اساس ویژگی‌های ظاهری و درونی با دقت بسیار بالا دسته‌بندی کنند.

۱. بوجاری (Cleaning and Winnowing)

بوجاری فرآیند جدا کردن ناخالصی‌ها (کاه، شن، بذر علف‌های هرز و دانه‌های شکسته) از محصول اصلی (غلات، حبوبات و دانه‌های روغنی) است.

اجزای اصلی دستگاه‌های بوجاری مدرن:

• فن‌های دمنده و مکنده: برای جدا کردن ناخالصی‌های سبک (پوسته و گرد و غبار) بر اساس ضریب آیرودینامیکی.

• الک‌های لرزان (Vibrating Screens): طبقات مختلف الک با قطر منافذ متفاوت که محصول را بر اساس اندازه (سایز) تفکیک می‌کنند.

• سیلندرهای حفره‌دار (Trieur): برای جدا کردن دانه‌هایی که طول متفاوتی دارند (مثلاً جدا کردن سیاه دانه از گندم).

• میز ثقلی (Gravity Table): این دستگاه دانه‌ها را بر اساس وزن مخصوص جدا می‌کند؛ به طوری که دانه‌های پوک و نارس از دانه‌های سنگین و باکیفیت جدا می‌شوند.

 

۲. سورتینگ (Sorting)

سورتینگ فرآیند دسته‌بندی محصولات (به‌ویژه میوه‌ها و صیفی‌جات) بر اساس استانداردهای بازار پسند است.

الف) سورتینگ وزنی و ابعادی

این سیستم‌ها با استفاده از لودسل‌های بسیار سریع و بازوهای مکانیکی، محصولات را در دسته‌های وزنی مشخص قرار می‌دهند. برای میوه‌های گرد (مانند پرتقال و سیب) از غلتک‌های مخروطی برای جدا کردن بر اساس قطر استفاده می‌شود.

ب) سورتینگ نوری و رنگی (Optical Sorting)

در سال ۲۰۲۶، این تکنولوژی قلب تپنده صنایع بسته‌بندی است:

• عملکرد: دوربین‌های پرسرعت از هر محصول (حتی ریزترین دانه‌ها مثل برنج) در حین سقوط آزاد عکس‌برداری می‌کنند.

• پردازش: هوش مصنوعی در چند میلی‌ثانیه رنگ، شکل و لکه‌های روی محصول را تحلیل می‌کند.

• جداسازی: جت‌های هوای فشرده، محصول نامرغوب را از مسیر اصلی منحرف کرده و به خروجی ضایعات پرتاب می‌کنند.

۳. تکنولوژی‌های پیشرفته در سال ۲۰۲۶

• طیف‌سنجی مادون قرمز (NIR): این سنسورها می‌توانند “داخل” میوه را ببینند. برای مثال، میزان قند (Brix)، سفتی بافت یا وجود خرابی درونی سیب را بدون بریدن آن تشخیص می‌دهند.

• سورتینگ با اشعه ایکس (X-Ray): برای شناسایی اجسام خارجی خطرناک مانند فلز، شیشه یا سنگ‌های پنهان شده در داخل بسته‌بندی‌ها یا توده‌های محصول.

• ربات‌های بسته‌بندی دلتا: ربات‌هایی با بازوهای عنکبوتی که محصولات سورت شده را با سرعت خیره‌کننده و با رعایت بهداشت کامل در ظروف نهایی قرار می‌دهند.

۴. مقایسه انواع روش‌های سورتینگ

روش	معیار جداسازی	دقت	کاربرد اصلی
مکانیکی	اندازه و قطر	متوسط	سیب‌زمینی، پیاز، گردو
وزنی	جرم محصول	بالا	مرغ، گوشت، میوه‌های صادراتی
اپتیکال (نوری)	رنگ، شکل، نقص ظاهری	بسیار بالا	برنج، حبوبات، پسته، گوجه فرنگی
هوشمند (NIR)	محتوای درونی (قند، فساد)	فوق‌العاده	میوه‌های لوکس و صادراتی

۵. مزایای استفاده از خطوط بوجاری و سورتینگ

1. کاهش ضایعات انبارداری: با حذف دانه‌های شکسته و آلوده، ریسک کپک‌زدگی در انبار به شدت کاهش می‌یابد.

2. استانداردسازی صادرات: محصولات سورت شده با ظاهر یکنواخت، قیمت بسیار بالاتری در بازارهای جهانی دارند.

3. بهداشت و سلامت: حذف آفات و اجسام خارجی از چرخه مواد غذایی انسان.