ماشینآلات برداشت محصولات ریشهای و غدهای
برداشت محصولات ریشهای (مانند چغندرقند، هویج و کاساوا) و محصولات غدهای (مانند سیبزمینی و پیاز) بهدلیل قرارگیری بخش خوراکی در زیر خاک، یکی از پیچیدهترین مراحل مکانیزاسیون کشاورزی است. این فرآیند نیازمند ماشینآلاتی است که بتوانند با کمترین آسیب مکانیکی، محصول را از عمق خاک استخراج، پاکسازی و بارگیری کنند.
۱. دستهبندی کلی ماشینآلات برداشت
ماشینآلات این حوزه بر اساس سطح تکنولوژی و نیاز مزرعه به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
-
حفارها (Diggers): سادهترین نوع که فقط محصول را از زیر خاک بیرون آورده و روی سطح زمین رها میکنند تا بعداً بهصورت دستی جمعآوری شود (مانند سیبزمینیکنهای تکردیفه).
-
برداشتکنندههای نیمهمکانیزه: محصول را از خاک خارج کرده و عملیات خاکگیری اولیه را انجام میدهند، اما ممکن است بارگیری نهایی همچنان به نیروی انسانی نیاز داشته باشد.
-
کمباینهای برداشت (Harvesters/Combines): ماشینهای پیشرفتهای که تمام مراحل شامل سرزنی، حفاری، جداسازی خاک و کلوخ، و انتقال به مخزن یا تریلر را بهصورت یکجا انجام میدهند.
۲. مراحل اصلی عملکرد در ماشینآلات غدهکن
برای اینکه محصولی سالم و بدون ضایعات برداشت شود، این ماشینها چهار مرحله کلیدی را طی میکنند:
الف) سرزنی و برگزنی (Topping)
پیش از خروج غده از خاک، شاخوبرگ اضافی گیاه باید قطع شود. دستگاههای سرزن (Topper) با تیغههای دوار یا ضربهای، پوشش گیاهی روی زمین را خرد میکنند تا از گره خوردن آنها در چرخدندههای دستگاه اصلی جلوگیری شود.
ب) حفاری و استخراج (Digging)
در این مرحله، یک بیل یا تیغه پهن (Share) به زیر عمق استقرار غدهها نفوذ کرده و تودهای از خاک و محصول را به سمت بالا هدایت میکند. تنظیم دقیق عمق در این مرحله برای جلوگیری از نصف شدن غدهها حیاتی است.
ج) جداسازی و پاکسازی (Cleaning & Sieving)
مخلوط خاک و غده وارد نوار نقالههای زنجیری (Elevator) میشود. این نوارها دارای فواصل مشخصی هستند که باعث میشود خاک و سنگهای ریز از میان آنها عبور کرده و به زمین بازگردند، در حالی که محصول روی نوار باقی میماند.
د) انتقال و بارگیری (Conveying)
در کمباینهای پیشرفته، محصول پاکسازی شده از طریق بازوهای تخلیه مستقیم به کامیونهای همراه یا مخزن خود دستگاه (Hopper) منتقل میشود.
۳. بررسی تخصصی ماشینآلات بر اساس نوع محصول
| نوع محصول | نوع ماشینآلات متداول | ویژگی کلیدی |
| سیبزمینی | سیبزمینیکن نقالهای، کمباین خودگردان | حساسیت بالا به ضربه؛ استفاده از نوارهای لاستیکی برای کاهش آسیب. |
| چغندرقند | ست برداشت (برگزن، ردیفکن، بارکن) یا کمباین ۶ ردیفه | نیاز به قدرت کششی بالا؛ تمرکز بر خاکگیری کامل چغندر. |
| پیاز و سیر | برداشتکنندههای ردیفی (Windrower) | استفاده از برسهای نرم و سیستمهای ویبره برای جدا کردن خاک خشک. |
| هویج | کمباینهای کششی ساقه-گیر | هویج معمولاً با گرفتن ساقه و بیرون کشیدن از خاک برداشت میشود. |
۴. تکنولوژیهای نوین در سال ۲۰۲۶
در سالهای اخیر، ورود هوش مصنوعی و اینترنت اشیا (IoT) تحولی در این ماشینآلات ایجاد کرده است:
-
حسگرهای اپتیکال: تشخیص غدههای آسیبدیده یا سبز شده در حین حرکت روی نوار نقاله و جداسازی خودکار آنها.
-
کنترل عمق خودکار: استفاده از سنسورهای اولتراسونیک برای حفظ فاصله ثابت تیغه با سطح زمین، حتی در زمینهای ناهموار.
-
ماشینآلات خودمختار (Autonomous): رباتهای برداشت که بدون راننده و با دقت GPS سانتیمتری، در مزارع بزرگ فعالیت میکنند.
۵. مزایای استفاده از مکانیزاسیون جامع
-
کاهش ضایعات: ماشینهای مدرن میزان ماندگاری محصول در زیر خاک را به کمتر از ۳٪ میرسانند.
-
صرفهجویی در زمان: برداشت دستی غدهها بسیار زمانبر است؛ مکانیزاسیون سرعت برداشت را تا ۱۰ برابر افزایش میدهد.
-
کاهش هزینههای کارگری: در شرایطی که دستمزد نیروی انسانی رو به افزایش است، استفاده از کمباین توجیه اقتصادی بیشتری دارد.
بدون دیدگاه